Bagaimana Bekam Boleh Rawat Keradangan: Satu Analisis Saintifik dan Holistik

Pengenalan

Bayangkan satu kaedah terapi yang telah digunakan sejak ribuan tahun lalu, yang kini semakin mendapat perhatian dalam dunia perubatan moden. Terapi bekam, atau dalam istilah perubatan dikenali sebagai cupping therapy, adalah salah satu bentuk perubatan tradisional yang semakin diterima sebagai terapi komplementari dalam menangani pelbagai masalah kesihatan, terutamanya yang berkaitan dengan keradangan .

Keradangan atau inflammation merupakan mekanisme pertahanan semula jadi tubuh terhadap kecederaan atau jangkitan. Namun, apabila keradangan menjadi kronik, ia boleh membawa kepada pelbagai penyakit seperti artritis, penyakit jantung, diabetes, dan pelbagai masalah kesihatan lain. Di sinilah terapi bekam memainkan peranannya sebagai salah satu pendekatan alternatif yang menarik minat ramai.

Artikel ini akan membincangkan secara mendalam bagaimana terapi bekam boleh merawat keradangan melalui mekanisme saintifik, disamping mengupas bukti-bukti penyelidikan terkini yang menyokong keberkesanannya.

Apakah Itu Terapi Bekam?

Definisi dan Sejarah Ringkas

Terapi bekam adalah satu kaedah rawatan yang melibatkan penggunaan cawan atau gelas khas untuk mencipta tekanan negatif (vakum) pada permukaan kulit . Teknik ini telah diamalkan sejak zaman Mesir purba, China, dan tamadun Islam. Dalam konteks perubatan Islam, bekam atau al-hijamah merupakan salah satu amalan yang disarankan oleh Rasulullah SAW, sebagaimana sabda baginda yang bermaksud: “Sesungguhnya dalam bekam itu terdapat kesembuhan” (HR. Muslim) .

Jenis-jenis Bekam

Terdapat dua jenis utama terapi bekam yang diamalkan:

Bekam Kering (Dry Cupping): Proses ini melibatkan penempatan cawan pada kulit untuk mencipta tekanan negatif tanpa sebarang luka. Tekanan ini akan menarik kulit dan tisu di bawahnya ke atas, meningkatkan aliran darah ke kawasan tersebut .

Bekam Basah (Wet Cupping/Hijamah): Ini merupakan lanjutan daripada bekam kering. Selepas cawan diletakkan dan kulit ditarik, terapis akan membuat sayatan kecil pada kulit sebelum meletakkan semula cawan untuk mengeluarkan darah yang dianggap sebagai “darah kotor” atau mengandungi toksin .

Mekanisme Saintifik Bekam dalam Merawat Keradangan

1. Peningkatan Aliran Darah dan Mikrosirkulasi

Apabila cawan diletakkan pada kulit, tekanan negatif yang terhasil akan menyebabkan pembuluh darah kapiler mengembang dan kadang-kadang pecah. Ini menghasilkan tindak balas seperti lebam pada kulit. Tubuh akan mentafsirkan keadaan ini sebagai kecederaan ringan dan bertindak balas dengan menghantar lebih banyak darah ke kawasan tersebut untuk mempercepatkan proses penyembuhan .

Peningkatan aliran darah ini membawa oksigen dan nutrien yang diperlukan untuk pembaikan tisu, sekaligus membantu membuang bahan-bahan metabolik sisa yang boleh menyebabkan keradangan. Kajian saintifik menunjukkan bahawa bekam kering dapat meningkatkan peredaran darah tempatan dan mengurangkan penanda keradangan sistemik .

2. Pengurangan Sitokin Pro-Inflamasi

Sitokin adalah protein yang bertindak sebagai utusan kimia dalam sistem imun. Sesetengah sitokin, seperti TNF-α, IL-1β, dan IL-6, adalah pro-inflamasi yang bermaksud mereka mempromosikan keradangan. Kajian menunjukkan bahawa terapi bekam boleh mengurangkan tahap sitokin-sitokin ini dalam badan .

Dalam satu kajian klinikal yang melibatkan atlet pingpong, bekam kering didapati mengurangkan nisbah neutrofil-limfosit (NLR) dan Indeks Keradangan Imun Sistemik (Systemic Immune-Inflammation Index – SII) – dua penanda penting yang menunjukkan tahap keradangan dalam badan .

3. Pengaktifan Sistem Endokrin dan Pelepasan Kortikosteroid

Salah satu mekanisme paling menarik dalam terapi bekam adalah kesannya terhadap sistem endokrin. Apabila kulit dan tisu di bawahnya dirangsang melalui tekanan vakum, ia mencetuskan pelepasan Corticotrophin Releasing Factor (CRF) dari hipotalamus. Ini seterusnya merangsang kelenjar pituitari untuk menghasilkan ACTH (Adrenocorticotropic Hormone), yang kemudiannya merangsang kelenjar adrenal untuk menghasilkan kortikosteroid .

Kortikosteroid adalah hormon anti-inflamasi semula jadi tubuh. Ia berfungsi dengan:

Mengurangkan pengeluaran bahan kimia pro-inflamasi
Menstabilkan membran sel
Mengurangkan kebocoran kapilari
Menekan tindak balas imun yang berlebihan

4. Penyingkiran Mediator Keradangan dan Bahan Oksidatif

Bekam basah khususnya, melibatkan pengeluaran sejumlah kecil darah melalui sayatan. Darah ini mengandungi pelbagai mediator keradangan dan bahan oksidatif yang boleh menyumbang kepada keradangan kronik. Ini termasuk:

Malondialdehid (MDA) – penanda tekanan oksidatif
Mieloperoksidase (MPO) – enzim yang terlibat dalam keradangan
Asid laktik – hasil sampingan metabolisme anaerobik yang boleh menyumbang kepada keradangan dan kesakitan

Dengan mengeluarkan bahan-bahan ini dari badan, terapi bekam secara langsung membantu mengurangkan beban keradangan sistemik .

5. Pembebasan Miokin dan Efek Sistemik

Kajian terkini yang diterbitkan dalam jurnal ScienceDirect mencadangkan hipotesis baru mengenai mekanisme bekam. Apabila tekanan negatif dikenakan pada kulit, ia bukan sahaja memberi kesan pada lapisan kulit tetapi juga melibatkan otot di bawahnya. Analisis biokimia terhadap cecair daripada lepuh yang terbentuk semasa bekam menunjukkan tahap kreatinin yang tinggi – penanda yang menunjukkan penglibatan otot .

Tindak balas otot ini mencetuskan pembebasan miokin, iaitu sitokin yang dihasilkan oleh otot. Miokin bertindak sebagai utusan kimia yang boleh mencetuskan tindak balas keradangan terkawal yang menyumbang kepada kesan sistemik terapi . Ini menjelaskan mengapa bekam boleh memberi kesan bukan sahaja pada kawasan setempat tetapi juga pada bahagian badan yang jauh dari tempat bekam dilakukan.

6. Modulasi Sistem Imun

Terapi bekam juga dipercayai meningkatkan sistem imun melalui:

Rangsangan sel imun: Tekanan pada kulit merangsang sel-sel mast untuk melepaskan histamin dan bahan lain yang mencetuskan tindak balas imun
Peningkatan antibodi: Kesan tekanan pada kulit dipercayai merangsang pengeluaran sel-sel imun
Aktivasi sistem imun bawaan: Tindak balas seperti kecederaan kecil mencetuskan mekanisme pertahanan semula jadi tubuh

Bukti Penyelidikan Terkini

Kajian pada Atlet

Satu kajian crossover yang melibatkan atlet pingpong mendapati bahawa bekam kering yang dilakukan selepas latihan intensif berkesan mengurangkan:

Persepsi keletihan (Rated Perceived Exertion)
Kiraan sel darah putih
Nisbah neutrofil-limfosit (NLR)
Indeks Keradangan Imun Sistemik (SII)
Tahap Blood Urea Nitrogen (BUN)

Penemuan ini menunjukkan bahawa bekam membantu mengurangkan keradangan yang disebabkan oleh senaman intensif, sekaligus mempercepatkan proses pemulihan.

Kajian mengenai Stres Oksidatif

Satu ulasan sistematik yang diterbitkan dalam Journal of Korean Oriental Medicine pada tahun 2025 mengkaji kesan bekam basah terhadap stres oksidatif dan rintangan insulin. Kajian ini mendapati bahawa terapi bekam basah berpotensi:

Mengurangkan penanda stres oksidatif seperti MDA dan MPO
Meningkatkan enzim antioksidan seperti SOD (Superoxide Dismutase), GPx (Glutathione Peroxidase), dan CAT (Catalase)
Mengurangkan rintangan insulin, yang sering dikaitkan dengan keradangan kronik

Walaupun penemuan ini memberangsangkan, para penyelidik menekankan bahawa kebanyakan kajian yang ada berskala kecil dan jangka pendek. Kajian klinikal berskala besar dengan reka bentuk yang lebih teliti masih diperlukan untuk mengesahkan keberkesanan ini .

Kajian In Vitro

Kajian makmal menggunakan sel RAW 264.7 (sel makrofaj daripada tikus) menunjukkan bahawa ekstrak daripada terapi bekam (BEJ – Boeumjeon, sejenis formula herba yang digunakan bersama bekam dalam perubatan tradisional Korea) berkesan:

Mengurangkan pengeluaran Nitrik Oksida (NO) yang dihasilkan oleh iNOS
Mengurangkan pengeluaran PGE2 dan sitokin pro-inflamasi seperti IL-6, IL-1β, dan TNF-α
Menghalang pengaktifan NF-κB, iaitu faktor transkripsi utama yang mengawal ekspresi gen keradangan

Ini memberikan bukti pada peringkat molekul bahawa komponen yang terlibat dalam terapi bekam mempunyai kesan anti-inflamasi.

Aplikasi Klinikal dalam Pelbagai Kondisi Keradangan

Artritis (Radang Sendi)

Bekam sering digunakan untuk membantu mengurangkan gejala artritis. Dengan meningkatkan aliran darah ke sendi yang meradang dan mengurangkan mediator keradangan, pesakit sering melaporkan pengurangan kesakitan dan kekakuan sendi . Satu kajian kes menunjukkan penurunan skala kesakitan daripada 5 kepada 2 selepas sesi bekam api selama 30 minit pada pesakit dengan nyeri pinggul .

Masalah Pernafasan

Bekam juga telah digunakan untuk membantu menguruskan asma dan masalah pernafasan lain yang melibatkan keradangan saluran pernafasan . Dengan mengurangkan keradangan sistemik, ia boleh membantu mengurangkan kekerapan dan keterukan serangan.

Sakit Punggung Bawah (Low Back Pain)

Keradangan otot dan tisu lembut di bahagian bawah punggung adalah penyebab utama sakit punggung. Bekam membantu dengan:

Mengeluarkan mediator keradangan dari kawasan yang terjejas
Meningkatkan aliran darah untuk mempercepatkan penyembuhan
Merangsang pembebasan endorfin untuk kesan analgesik

Sakit Kepala dan Migrain

Keradangan pada saluran darah di otak dan ketegangan otot di sekitar kepala boleh menyebabkan migrain. Bekam pada titik-titik tertentu di bahagian belakang leher dan bahu membantu melegakan ketegangan dan mengurangkan keradangan .

Keselamatan dan Kontraindikasi

Walaupun terapi bekam secara amnya selamat apabila dilakukan oleh terapis yang bertauliah, terdapat beberapa perkara yang perlu diambil perhatian:

Mereka yang Tidak Disarankan Menjalani Bekam

Pesakit hemofilia atau gangguan pembekuan darah lain
Mereka yang mengambil ubat pengencer darah
Pesakit dengan eksim atau psoriasis di kawasan yang akan dibekam
Ibu hamil (terutamanya di bahagian perut dan punggung bawah)
Mereka yang mempunyai sejarah strok atau kejang
Kanak-kanak dan warga emas tanpa pengawasan pakar

Kesan Sampingan yang Mungkin Berlaku

Memar atau lebam yang boleh bertahan 7-10 hari
Ketidakselesaan atau kesakitan ringan
Pening atau rasa mual (jarang berlaku)
Gatal-gatal di kawasan bekam

Penting untuk memastikan alat yang digunakan steril dan terapis mempunyai sijil yang sah untuk mengelakkan risiko jangkitan, terutamanya bagi bekam basah yang melibatkan sayatan .

Integrasi dengan Perubatan Moden

Terapi bekam semakin diterima sebagai terapi komplementari dalam sistem perubatan moden. Di banyak negara, ia digunakan bersama rawatan konvensional untuk pelbagai kondisi. Cleveland Clinic, salah satu pusat perubatan terkemuka di dunia, mengiktiraf potensi bekam dalam membantu meredakan gejala pelbagai penyakit termasuk artritis, asma, dan masalah pencernaan .

Walaupun begitu, adalah penting untuk diingat bahawa bekam bukanlah pengganti kepada rawatan perubatan konvensional. Ia sebaiknya digunakan sebagai terapi tambahan di bawah pengawasan profesional kesihatan .

Cabaran dan Hala Tuju Penyelidikan

Walaupun bukti saintifik mengenai keberkesanan bekam semakin bertambah, masih terdapat beberapa cabaran:

Kekurangan kajian berskala besar: Kebanyakan kajian yang ada bersaiz sampel kecil dan tempoh yang singkat
Kesukaran dalam reka bentuk plasebo: Sukar untuk mereka bentuk kajian buta berganda kerana sifat fizikal terapi yang ketara
Variasi teknik: Terdapat pelbagai teknik bekam yang berbeza, menyukarkan standardisasi
Mekanisme kompleks: Pelbagai teori yang dicadangkan menunjukkan bahawa mekanisme bekam adalah kompleks dan mungkin melibatkan pelbagai laluan fisiologi yang saling berkait

Penyelidikan masa depan perlu memberi tumpuan kepada:

Kajian klinikal rawak terkawal yang lebih besar
Penyeragaman protokol rawatan
Penyelidikan mengenai biomarker spesifik untuk mengukur kesan anti-inflamasi
Kajian jangka panjang mengenai keselamatan dan keberkesanan

Kesimpulan

Terapi bekam menawarkan pendekatan yang menarik dan berasaskan bukti dalam merawat keradangan melalui pelbagai mekanisme yang saling berkait. Daripada peningkatan aliran darah dan mikrosirkulasi, pengurangan sitokin pro-inflamasi, pengaktifan sistem endokrin, pembebasan miokin, sehinggalah kepada penyingkiran mediator keradangan, bekam bertindak secara holistik untuk membantu tubuh mengatasi keradangan.

Yang menariknya, mekanisme ini bukan sahaja memberi kesan setempat pada kawasan yang dibekam, malah memberikan kesan sistemik yang melibatkan seluruh badan. Ini menjelaskan mengapa bekam dapat membantu pelbagai jenis penyakit yang berkaitan dengan keradangan, dari artritis sehinggalah kepada masalah metabolik seperti diabetes.

Namun, adalah penting untuk mendekati terapi ini dengan keseimbangan antara penghargaan terhadap kebijaksanaan tradisi dan tuntutan bukti saintifik. Walaupun banyak kajian menunjukkan hasil yang positif, penyelidikan yang lebih teliti dan berskala besar masih diperlukan untuk memahami sepenuhnya potensi terapeutik bekam.

Bagi mereka yang berminat untuk mencuba terapi ini, adalah disarankan untuk mendapatkan khidmat terapis yang bertauliah, membincangkan dengan doktor terlebih dahulu, dan memahami bahawa bekam adalah terapi komplementari yang berfungsi paling baik apabila diintegrasikan dengan gaya hidup sihat dan rawatan perubatan yang sesuai.

Dengan pendekatan yang bersepadu dan berasaskan bukti, terapi bekam berpotensi menjadi satu lagi alat yang berharga dalam usaha manusia untuk mengatasi keradangan dan meningkatkan kualiti hidup secara holistik.

#bekam shah alam #bekam #rawatan bekam #bekam near me #harga bekam #terapi bekam

Bekam